Hồi mới đi công trình, tôi tưởng tư vấn giám sát là mấy anh đội mũ trắng, cầm ô, đi một vòng rồi về. Đến lúc chính mình phải ký một biên bản nghiệm thu cốt thép lúc mười giờ đêm dưới ánh đèn pin, tôi mới hiểu cái mũ trắng đó nặng cỡ nào.
Tư vấn giám sát công trình (construction supervision consultant) là bên được chủ đầu tư thuê để thay mặt họ kiểm tra việc thi công. Chủ đầu tư thường không có đủ người chuyên môn đứng ở công trường cả ngày, nên họ thuê một đơn vị tư vấn có năng lực làm việc đó. Người giám sát đứng về phía chất lượng và đúng thiết kế, không đứng về phía nhà thầu, cũng không phải nhân viên của nhà thầu.
Hiểu lầm phổ biến là giám sát thì “bắt lỗi” nhà thầu. Thật ra giám sát giỏi là người phát hiện vấn đề sớm, lúc sửa còn rẻ. Phát hiện cốt thép đặt sai khi chưa đổ bê tông thì chỉ mất một buổi. Phát hiện sau khi đổ thì là chuyện khác hẳn.
Kiểm tra vật liệu đầu vào là phần đầu tiên. Thép về công trình phải có chứng chỉ xuất xưởng, có kết quả thí nghiệm mẫu. Xi măng, cát, đá, gạch, dây cáp điện, ống nước đều có hồ sơ riêng. Giám sát đối chiếu với hồ sơ thiết kế và chỉ dẫn kỹ thuật, không khớp thì không cho dùng.
Kế đến là theo từng công đoạn. Mỗi công việc xây dựng trước khi che lấp phải được nghiệm thu: cốp pha, cốt thép trước khi đổ bê tông, đường ống trước khi trát tường, cáp ngầm trước khi lấp đất. Giám sát đi kiểm, đo, chụp ảnh, ký biên bản hoặc yêu cầu sửa.
Rồi đến nhật ký. Nhật ký thi công và các biên bản là thứ người ngoài coi là thủ tục, nhưng khi có tranh chấp, đó là bằng chứng. Tôi đã thấy những cuộc họp kéo dài cả buổi chỉ để lật lại một dòng ghi chép ngày nào đó cách đây năm tháng.
Ngoài ra còn kiểm an toàn lao động trên công trường, kiểm tiến độ so với kế hoạch, tham gia họp giao ban, xác nhận khối lượng để chủ đầu tư thanh toán cho nhà thầu. Danh sách này nặng giấy tờ hơn hẳn các nhánh khác trong toàn cảnh nghề kỹ sư tư vấn kỹ thuật, nơi sales engineer hay application engineer chủ yếu làm việc với thiết bị và ít khi phải ký tên chịu trách nhiệm pháp lý.
Có. Muốn đứng tên giám sát và ký hồ sơ thì cá nhân phải có chứng chỉ hành nghề giám sát thi công xây dựng đúng lĩnh vực và hạng phù hợp với quy mô công trình, đơn vị tư vấn cũng phải đủ điều kiện năng lực theo quy định của ngành xây dựng. Khung pháp lý xây dựng vẫn đang được sửa đổi, nên tôi không ghi số hiệu văn bản ở đây; trước khi đi thi chứng chỉ, bạn nên tra lại quy định đang áp dụng trên cổng thông tin của Bộ Xây dựng hoặc Sở Xây dựng nơi mình làm.
Có bạn hỏi tôi kỹ sư điện có làm giám sát được không, hay chỉ kỹ sư xây dựng. Làm được, nếu chứng chỉ của bạn đúng lĩnh vực. Công trình lớn thường có giám sát riêng phần kết cấu, phần cơ điện (M&E), phần hạ tầng. Giám sát M&E chính là chỗ nhiều kỹ sư điện, nhiệt lạnh, cấp thoát nước đi vào.
Thứ nhất là thời gian. Nhà thầu muốn làm nhanh, có khi đổ bê tông lúc nửa đêm để tránh kẹt xe chở bê tông tươi. Giám sát phải có mặt. Thứ hai là áp lực từ hai phía: chủ đầu tư muốn chất lượng và tiết kiệm, nhà thầu muốn tiến độ và được duyệt khối lượng. Bạn đứng giữa và phải giữ đúng nguyên tắc.
Thứ ba là trách nhiệm pháp lý. Chữ ký của giám sát trên biên bản nghiệm thu có giá trị. Ký ẩu là tự rước rủi ro. Tôi biết một anh đàn anh mất gần một năm đi giải trình chỉ vì đã ký nghiệm thu một hạng mục mà không xuống tận nơi kiểm.
Nghe thì nặng, nhưng nghề này dạy rất nhanh. Hai năm làm giám sát M&E cho bạn hiểu thi công thật hơn bất kỳ khóa học nào, và đó là nền rất tốt nếu sau này bạn muốn chuyển sang tư vấn thiết kế hay tư vấn quản lý dự án.
Phần lớn người làm giám sát mà tôi biết đi lên từ kỹ sư thi công hoặc kỹ sư hiện trường của nhà thầu. Ngồi ghế nhà thầu vài năm, bạn biết nhà thầu hay cắt góc ở đâu, và đó chính là chỗ giám sát cần nhìn kỹ. Một số khác vào thẳng đơn vị tư vấn ở vị trí giám sát viên phụ, đi theo giám sát trưởng để học cách kiểm và cách viết biên bản.
Nên tập thói quen ghi chép từ ngày đầu. Mỗi buổi kiểm tra ghi rõ giờ, vị trí, người có mặt, kết luận, ảnh chụp kèm theo. Thói quen này về sau cứu bạn nhiều lần hơn bạn nghĩ.
Quy định về chứng chỉ hành nghề và năng lực tổ chức tư vấn có thể thay đổi theo từng lần sửa luật, nên hãy đối chiếu văn bản hiện hành trước khi dựa vào bài này để quyết định việc gì.
Thành Đạt · tư vấn kỹ thuật